Makine dairesi: görünmez ama her şeyi taşıyor
Netsis’in altında çalışan SQL Server, geminin makine dairesi gibidir: güvertedeki kimse onu görmez, ama gemiyi o yürütür. Kullanıcılar fatura keser, rapor çeker, sayım girer — hepsi veritabanına yazılır ve oradan okunur. Makine dairesi bakımsız kaldığında ise gemi bir anda durmaz; önce yavaşlar, sonra tekler, en yoğun günde stop eder.
Sahada gördüğümüz kritik veritabanı vakalarının ortak özelliği şudur: neredeyse hiçbiri “aniden” olmamıştır. Dolan disk aylardır doluyordu, log dosyası aylardır büyüyordu, son sağlam yedeğin alınmadığı haftalardır fark edilmemişti. SQL Server bakımı tam olarak bu birikimi yönetme işidir. İlk kurulum ve yapılandırma tarafını SQL Server yapılandırma yazımızda işlemiştik; bu yazının konusu kurulumdan sonraki uzun yıllar: sürekli bakım.
Kendi hâline bırakılan veritabanında ne birikir?
- İşlem günlüğü (log) büyümesi — Veritabanının kurtarma modeliyle yedekleme düzeni uyumsuzsa log dosyası kontrolsüz büyür ve diski doldurabilir. “Disk doldu, program açılmıyor” aramalarının klasik kökeni budur; log yönetimi yedek stratejisiyle birlikte kurgulanır, ayrıntı için yedekleme yazımıza bakın.
- Dizin (indeks) parçalanması — Her kayıt, güncelleme ve silme dizinleri adım adım dağınıklaştırır; sorgular aynı işi giderek daha pahalıya yapar. Belirtisi sinsidir: sistem bozulmaz, sadece yavaşlar.
- Bayatlayan istatistikler — SQL Server sorgu planlarını istatistiklere göre kurar; istatistik bakımı aksarsa dün hızlı çalışan rapor bugün sürünebilir.
- TempDB darboğazı — Geçici işlemlerin çalışma alanı olan tempdb, yanlış yapılandırıldığında ya da diski yavaş/dolu olduğunda tüm sistemin ortak frenine dönüşür.
- Test edilmemiş yedek — Alındığı sanılan ama hiç geri dönüş testi yapılmamış yedek, bakım değil temennidir.
Bu birikimlerin kullanıcıya ilk yansıması genellikle performans şikâyetidir; o tarafın teşhis sırasını yavaşlık yazımızda anlattık.
Düzenli bakım planının unsurları
Bakım anlaşmalı sistemlerde SQL Server için takvime bağlı bir plan çalışır. İlkeler her kurulumda aynıdır; eşikler ve sıklıklar sisteme göre ayarlanır:
- Bütünlük kontrolü — Veritabanının fiziksel tutarlılığı periyodik denetlenir; bozulma ne kadar erken yakalanırsa veri kaybetmeden kurtarma şansı o kadar yüksektir.
- Dizin ve istatistik bakımı — Parçalanma düzeyine göre yeniden düzenleme/yeniden oluşturma ve istatistik güncelleme, çalışma saatleri dışında planlanır.
- Yedek zinciri ve geri dönüş testi — Yedeklerin alındığı değil, geri dönülebildiği doğrulanır; test takvimi bakımın parçasıdır.
- Log ve disk izleme — Log büyüme eğilimi, disk doluluk ve büyüme oranları eşiklerle izlenir; sorun takvimden önce görünür.
- TempDB ve kaynak gözden geçirme — Geçici alan, bellek ve işlemci kullanım desenleri dönemsel değerlendirilir; büyüyen sisteme göre ayar önerilir.
- Sürüm ve güncelleme uyumu — SQL Server güncellemeleri Netsis sürümüyle uyum gözetilerek, test edilerek planlanır; ilkeler versiyon güncelleme yazımızdaki düzenle aynıdır.
Kendi başınıza yapmamanızı önerdiklerimiz
İnternette Netsis ve SQL Server için sayısız hazır komut dolaşır; bazıları doğru bağlamda faydalı, yanlış bağlamda yıkıcıdır:
- Veritabanını sürekli küçültmek (shrink) — Diski açar gibi görünür, parçalanmayı büyütür; rutin bakım aracı değildir.
- Log dosyasını elle silmek — Diski kurtarayım derken veritabanını açılmaz hâle getirebilir; log sorunu silmeyle değil, doğru yedek/kurtarma kurgusuyla çözülür.
- Doğrulanmamış komut çalıştırmak — Aynı komut farklı ortamlarda farklı sonuç verir. Canlı veritabanında, güncel yedeği doğrulamadan hiçbir bakım komutu çalıştırılmamalıdır.
Kilitlenme ve o anda yaşanan acil veritabanı sorunları ise bakım planının değil acil müdahalenin konusudur; böyle bir tabloda Türkiye geneli 7/24 çalışan kardeş markamız netsis-destek.com doğru adrestir.
Hizmet süreci
SQL bakımına başlarken akışımız dört adımdır: sağlık taraması (mevcut durumun raporlanması: dosya boyutları, yedek zinciri, parçalanma, disk eğilimi) → acil düzeltmeler (varsa riskli bulguların planlı giderilmesi) → bakım planı kurulumu (takvimli işler ve eşikli izleme) → dönemsel raporlama (yapılan bakımın ve eğilimlerin özet raporu). Amaç, veritabanını konuşulmayan bir konu hâline getirmektir — makine dairesi en iyi hâlindeyken sessizdir.
Veritabanınız takvimle bakılsın
Giza Teknoloji, 2018’den beri Logo Netsis yetkili bayisi; 10+ yıllık deneyimle 200+ müşterimizin veritabanlarını kriz kovalayarak değil bakım planıyla yönetiyoruz. Kapsamlar için Netsis destek sayfamıza bakın.
SQL sağlık taraması için iletişime geçin →
Sıkça Sorulan Sorular
Veritabanı bakımı sırasında çalışmaya devam edebilir miyiz?
Bakım işlerinin çoğu çalışma saatleri dışında planlandığı için gündelik iş etkilenmez. Kesinti gerektiren istisnai işlemler önceden duyurulur ve en kısa pencereye sığdırılır.
Log dosyamız çok büyümüş; silebilir miyiz?
Hayır, log dosyası elle silinmez — veritabanını açılamaz duruma getirebilir. Büyümenin nedeni kurtarma modeli ile yedek düzeninin uyumsuzluğudur; kalıcı çözüm bu kurgunun düzeltilmesidir. Müdahale öncesi mutlaka destek alın.
Bakım planını kendi bilgi işlemcimiz yürütebilir mi?
Evet, içeride yetkin bir ekip varsa plan içeride de yürüyebilir; birçok müşterimizde model karmadır: rutini iç ekip izler, dönemsel derin bakım ve sorun anları bize kalır. Kritik olan planın var olması ve birinin onu gerçekten izlemesidir.
Sunucu diski dolmak üzere; hemen ne yapmalıyız?
Hiçbir dosyayı elle silmeden önce neyin yer kapladığını tespit ettirin: büyüyen çoğu zaman veritabanının kendisi değil, log dosyası ya da birikmiş eski yedeklerdir ve her birinin güvenli çözümü farklıdır. Bu tablo acil müdahale konusudur; destek hattına aynı gün ulaşın.
Ne sıklıkla bakım gerekir?
Sisteme göre değişir: veri hacmi, kullanıcı sayısı ve işlem yoğunluğu sıklığı belirler. Tipik kurguda izleme sürekli, dizin/istatistik bakımı düzenli aralıklarla, geri dönüş testi ve derin gözden geçirme dönemseldir; takvimi sağlık taraması sonrası netleştiriyoruz.
Bizimle iletişim
💬 WhatsApp: +90 532 599 51 12 ✉ E-posta: mehmet.bircan@gizateknoloji.com 📍 Mücahitler Mah. Ali Fuat Cebesoy Bulvarı, Mehmet Sebzeci İş Merkezi, Kat:7 No:704, Şehitkamil/Gaziantep